Prif gynnwys

Y tu hwnt i gydymffurfiaeth: yr achos dros chwilfrydedd rheoleiddio

Alan Clamp | Prif Weithredwr PSA

08 Hydref 2026

Mae rheoleiddio yn gofyn am farn. Mae'n ei gwneud yn ofynnol i reoleiddwyr wneud penderfyniadau yn seiliedig ar dystiolaeth, deall risg a gweithredu'n gymesur. Ond mae yna rinwedd arall sydd efallai'n cael ei thrafod yn llai aml, ond sy'n hanfodol i reoleiddio effeithiol: chwilfrydedd .

Beth yw chwilfrydedd rheoleiddiol?

Mae chwilfrydedd rheoleiddiol yn golygu bod yn barod i edrych y tu hwnt i ymddangosiad uniongyrchol person neu sefydliad a reoleiddir a gofyn: Beth arall sydd angen i ni ei wybod?

Gall endid rheoleiddiedig ymddangos yn cydymffurfio. Gall ei bolisïau fod ar waith, gall ei brosesau edrych yn gadarn a gall y wybodaeth a ddarperir i'r rheoleiddiwr roi sicrwydd. Ond gall ymddangosiadau weithiau (ar ddamwain neu fel arall) guddio risgiau pwysig. Gall y wybodaeth a gyflwynir i reoleiddiwr fod yn gywir ond yn anghyflawn. Gall set gadarnhaol o ddangosyddion perfformiad eistedd ochr yn ochr ag achosion unigol sy'n adrodd stori wahanol. Efallai na fydd polisi sydd wedi'i gynllunio'n dda yn cael ei gymhwyso'n gyson yn ymarferol.

Nid yw rheoleiddiwr chwilfrydig (neu gorff goruchwylio) yn derbyn yr ateb cyntaf yn unig. Mae'n gofyn cwestiynau dilynol synhwyrol. Mae'n profi a yw'r hyn a ddywedir yn cael ei adlewyrchu yn yr hyn sy'n digwydd mewn gwirionedd. Mae'n chwilio am batrymau, anghysondebau ac anomaleddau anesboniadwy. Mae'n tynnu ar wybodaeth o wahanol ffynonellau ac yn ceisio deall y cyd-destun y tu ôl i'r wybodaeth y mae'n ei derbyn. Nid yw hyn yn ymwneud â thybio bod pobl neu sefydliadau a reoleiddir yn methu â chydymffurfio. Nid yw chwaith yn ymwneud â chreu diwylliant o amheuaeth. Mae'n ymwneud â chydnabod bod amddiffyn y cyhoedd yn effeithiol yn gofyn am sicrwydd digonol, nid dim ond gwybodaeth ddigonol.

Cydbwyso chwilfrydedd â rheoleiddio cymesur

Ond mae perygl yr un mor bwysig ar ben arall y sbectrwm. Ni ddylai chwilfrydedd ddod yn esgus i reoleiddwyr (neu gyrff goruchwylio) wirio popeth, mynnu pob darn o dystiolaeth y gellir ei ddychmygu neu osod gofynion hyd yn oed yn fwy beichus ar y rhai y maent yn eu rheoleiddio. Ni fyddai hynny'n rheoleiddio/goruchwylio effeithiol.

Yr her, felly, yw dod o hyd i'r cydbwysedd cywir. Ac mae'r dull rheoleiddio cyffyrddiad cywir yn darparu ffordd ddefnyddiol o feddwl am y cydbwysedd hwnnw.

Dull seiliedig ar risg o ymdrin â chwilfrydedd rheoleiddiol

Dylai lefel y chwilfrydedd rheoleiddiol fod yn gymesur â'r risg o niwed. Lle mae'r niwed posibl yn isel, mae'r dystiolaeth yn gryf a'r hanes rheoleiddiol yn galonogol, gall sicrwydd cyfyngedig fod yn gwbl briodol. Lle mae niwed posibl sylweddol, rheolaethau gwan, anghysondebau heb eu hesbonio neu arwyddion rhybuddio sy'n dod i'r amlwg, dylai'r rheoleiddiwr fod yn barod i gloddio'n ddyfnach. Mae hyn yn golygu y dylai chwilfrydedd ei hun fod yn seiliedig ar risg.

Dylai'r rheoleiddiwr ofyn nid yn unig “Pa wybodaeth a roddwyd i ni?” ond “Pa sicrwydd sydd ei angen arnom, o ystyried y risgiau?” Weithiau bydd yr ateb yn syml. Weithiau bydd yn gofyn am driongli gwybodaeth, siarad ag eraill, archwilio canlyniadau yn hytrach na phrosesau, neu brofi a yw polisïau'n gweithio'n ymarferol.

Efallai yn bwysicaf oll, dylai chwilfrydedd rheoleiddiol fod ynghyd â gostyngeiddrwydd proffesiynol. Gall rheoleiddwyr fod yn anghywir. Gellir eu sicrhau'n rhy hawdd, ond gallant hefyd or-ymateb i bryderon ynysig. Felly, dylai chwilfrydedd arwain at gwestiynau gwell a thystiolaeth well, nid casgliadau wedi'u pennu ymlaen llaw.

Gwybod pryd i edrych yn ddyfnach

Yn y pen draw, mae chwilfrydedd rheoleiddiol yn ymwneud â chynnal gradd briodol o amheuaeth iach wrth gadw ymddiriedaeth yn y rhai sy'n cael eu rheoleiddio. Y nod yw peidio â derbyn popeth ar ei olwg na chraffu ar bopeth i'r nfed radd. Y nod yw gwybod pryd i ofyn "Oes mwy yma y mae angen i ni ei ddeall?" - a chael y farn i wybod pryd rydym wedi deall digon.

Dyna chwilfrydedd rheoleiddiol. A phan gaiff ei gymhwyso'n gymesur, mae'n rhan bwysig o ddiogelu'r cyhoedd yn effeithiol.